Skip to main content
30 01 2015 | 11:42

DDT: Το γεωργικό φάρμακο που αγαπήσαμε να... μισούμε θα απαγορευτεί εντελώς το 2017

DDT: Το γεωργικό φάρμακο που αγαπήσαμε να... μισούμε θα απαγορευτεί εντελώς το 2017

Καμία άλλη χημική ουσία δεν έχει προκαλέσει τόσες διαμάχες για τόσες δεκαετίες μεταξύ τόσων χωρών, επιστημόνων και λαών.

Το 1874 ο αυστριακός χημικός Othmar Zeidler έκανε το διδακτορικό του δοκιμάζοντας διάφορες χημικές αντιδράσεις. Μία από αυτές είχε ως αποτέλεσμα την παραγωγή του Διχλωρό-διφανυλο-τριχλωρο- αιθανίου. Ο Zeidler δεν κατάλαβε ποτέ ότι είχε μόλις δημιουργήσει το DDT την πιο διαβόητη χημική ουσία στον πλανήτη, η οποία στο μέλλον θα έσωζε εκατομμύρια ζωές αλλά θα προκαλούσε και πολύ σοβαρά προβλήματα.

Χρειάστηκε να περάσουν 65 χρόνια για να το μελετήσει ο Ελβετός Paul Hermann Muller στα εργαστήρια της Geigy (σημερινή Novartis) και να ανακαλύψει τις εντομοκτόνες ιδιότητές του. O Muller ψέκασε ένα κουτί με DDT και έβαλε μέσα κουνούπια τα οποία πέθαναν αμέσως. Αυτό όμως που έκανε τον Muller να αναπηδήσει από ενθουσιασμό ήταν ότι πέθαναν αμέσως και τα κουνούπια που έβαλε δύο ημέρες μετά στο ίδιο κουτί. Είχε μόλις γίνει μάρτυρας της υψηλής εμμονής και σταθερότητας του DDT. Στα επόμενα χρόνια ο Muller δοκίμασε το DDT σε αφίδες, μύγες, σκαθάρια και άλλα έντομα, πάντα με το ίδιο αποτέλεσμα. Για αυτή την δουλειά του ο Muller κέρδισε επάξια το βραβείο Νομπελ Φυσιολογίας & Φαρμακευτικής του 1948.

Αμέσως το DDT γνώρισε ραγδαία εξάπλωση και χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα τόσο στη γεωργία όσο και σε υγιειονομικές επεμβάσεις (ψεκασμοί στρατιωτών, μαθητών, νοσοκομείων κ.α.). Αυτό που το έκανε μοναδικό ήταν η αποτελεσματικότητά του, το χαμηλό κόστος και η παραμονή του για μεγάλο χρονικό διάστημα στην ψεκασμένη επιφάνεια.

Είναι γεγονός ότι το DDT έσωσε εκατοντάδες εκατομμύρια ζωές που θα πέθαιναν από τύφο, ελονοσία και άλλες εντομομεταφερόμενες ασθένειες για τις οποίες τότε δεν υπήρχε τόσο φθηνό, εύκολα προσβάσιμο και αποτελεσματικό μέσο καταπολέμησης.

Αυτό που αγνοούσαν τότε οι άνθρωποι ήταν οι δραματικές παρενέργειες του DDT.

Για πολλές από αυτές όμως ο κόσμος αγνοεί την πραγματική, επιστημονική αλήθεια. Έχει πολύ ενδιαφέρον να δει κανείς τα πραγματικά δεδομένα χωρίς παρωπίδες (http://npic.orst.edu/factsheets/ddtgen.pdf).

  1. Το DDT είναι καρκινογόνο. Αυτό είναι αλήθεια αλλά δεν είναι περισσότερο καρκινογόνο από άλλα φυτοφάρμακα που ακολούθησαν. Βάση της ταξινόμησης της IARC (http://monographs.iarc.fr/ENG/Classification/ClassificationsAlphaOrder.pdf) το DDT κατατάσσεται στην κατηγορία 2Β (Πιθανώς καρκινογόνο αλλά χωρίς στοιχεία για τον άνθρωπο) κάτω από την κατηγορία 1 (καρκινογόνα) και 2Α (πολύ πιθανώς καρκινογόνα). Στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν δεδομένα για τον άνθρωπο παρά μόνο για ποντίκια. Αλλά και σε αυτά το DDT προκάλεσε καρκίνο του ήπατος μόνο σε συγκεντρώσεις εξωπραγματικές που ποτέ δεν έχουν ανιχνευθεί σε ανθρώπους. Έγινε παρακολούθηση εργατών σε εργοστάσια παραγωγής DDT και μετά από 19 χρόνια κανείς δεν είχε παρουσιάσει καρκίνο. Παράλληλα έχει αποκλειστεί η σχέση του DDT με τον καρκίνο του μαστού στις γυναίκες. Πολλές ουσίες της κατηγορίας 2Β κυκλοφορούν μέχρι και σήμερα.
  2. Απορροφάται από το λιπώδη ιστό του ανθρώπου και των ζωών. Αυτό είναι αλήθεια. Αλλά έχει αποδειχθεί ότι δεν διασπάται σε κάτι τοξικό για τον άνθρωπο. Η απορρόφηση μέσω του δέρματος είναι πολύ μικρή. Η είσοδος του DDT στο ανθρώπινο σώμα γίνεται μέσω της τροφής για αυτό και ορθότατα καταργήθηκε η χρήση του στη γεωργία όπου δεν είναι αναντικατάστατο.
  3. Παραμένει στο περιβάλλον για πολλά χρόνια. Είναι αληθές, καθώς το DDT έχει χρόνο ημιζωής στο έδαφος 2-10 έτη και στα νερά έως και 150 έτη. Στον άνθρωπο απαιτούνται 8 χρόνια.
  4. Βιοσυσσωρέυεται και βιομεγενθύνεται στο περιβάλλον. Είναι αλήθεια ότι το DDT μπαίνει στην τροφική αλυσίδα και μεγενθύνεται. Περνάει από τα μικρά ψάρια στα μεγάλα, στον άνθρωπο κ.ο.κ.
  5. Προκαλεί μείωση των πληθυσμών άγριων ζώων. Η άποψη ότι προκαλεί μείωση των πληθυσμών των πουλιών λόγω της λέπτυνσης του φλοιού των αυγών τους είναι υπό έντονη αμφισβήτηση (http://acsh.org/2014/05/ddt-research-biased-erroneous-youre-gonna-screw-might-well-really-well/). Έχει όμως και πολλούς υποστηρικτές (http://www.edf.org/news/25-years-after-ddt-ban-bald-eagles-osprey-numbers-soar). Είναι όμως γεγονός ότι είναι πολύ τοξικό για τα ψάρια και προκαλεί τη εξαφάνιση τους στο οικοσύστημα.
  6. Το DDT περνάει στα βρέφη μέσω του θηλασμού. Αυτό είναι αλήθεια και επιστημονικά τεκμηριωμένο.

Στο μνημειώδες βιβλίο Silent Spring της Rachel Carson το 1962 η συγγραφέας-βιολόγος αναφέρεται συγκεκριμένα στο DDT και στην μείωση του πληθυσμού των πουλιών. Αν και το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα λογοτεχνικό αριστούργημα είναι αρκετά επιπόλαιο και φτωχό όσον αφορά στα επιστημονικά του επιχειρήματα. Το περιβαλλοντικό κίνημα όμως (το οποίο συχνά στερείται επιστημονικών επιχειρημάτων) γιγαντώθηκε από την επιτυχία του βιβλίου της Carson και απαίτησε την πλήρη απαγόρευση του DDT στις ΗΠΑ.

Το ενδιαφέρον της απαγόρευσης του DDT από την υπηρεσία περιβάλλοντος των ΗΠΑ ήταν ότι ο δικαστής που είχε αναλάβει την έρευνα, μετά από μαρτυρίες 125 ειδικών και μελέτη 365 τεκμηρίων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το DDT δεν πρέπει να απαγορευτεί καθώς δεν είναι αποδεδειγμένα επικίνδυνο (http://www.thenewatlantis.com/publications/the-truth-about-ddt-and-silent-spring). Παρά ταύτα υπό την πίεση της κοινής γνώμης και των οργανώσεων το DDT καταργήθηκε το 1972. Οι υπόλοιπες χώρες ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια.

Έκτοτε αποτελεί μόνιμο πεδίο αντιπαράθεσης των επιστημόνων με ακραίους υποστηρικτές (http://www.theexcellentpowder.org/, http://industrialprogress.com/2012/01/26/the-story-of-ddt/) και φανατικούς πολέμιους (http://www.panna.org/issues/persistent-poisons/the-ddt-story).

Η παραγωγή DDT όμως δεν έχει σταματήσει ακόμα και σήμερα. Παράγεται κυρίως στις ΗΠΑ και επιτρέπεται η χρήση του μόνο για την αντιμετώπιση επιδημιών από ασθένειες με κυρίαρχη την ελονοσία, η οποία θανατώνει κάθε χρόνο 800.000-1.000.000 ανθρώπους (κυρίως παιδιά και βρέφη) στην υπο-σαχάρια Αφρική. Ελάχιστες συγκεντρώσεις DDT στους τοίχους των σπιτιών των κατοίκων αυτών των περιοχών (αρκεί μία επέμβαση για όλη την χρονιά) θα μπορούσαν να σώσουν εκατοντάδες χιλιάδες ζωές αλλά οι περιβαλλοντολόγοι αντιδρούν. Υποστηρίζουν μάλιστα ότι υπάρχουν άλλες καλύτερες μέθοδοι (σίτες εμποτισμένες με πυρεθρίνες κ.α.) αποφεύγοντας, όμως, να πουν ότι είναι πολύ ακριβές για τους πάμφτωχους λαούς αυτών των περιοχών. Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι σε αυτές τις ποσότητες οι αρνητικές επιδράσεις του DDT είναι αμελητέες και η σωτηρία εκατοντάδων χιλιάδων ζωών βέβαιη. Αλλά όπως κάνουν συχνά οι οικολογικές κινήσεις δίνουν βάση στα επιστημονικά δεδομένα μόνον όταν τις βολεύουν.

Η έξαρση κρουσμάτων ελονοσίας σε πολλές αφρικανικές χώρες όπου είχε απαγορευτεί η χρήση DDT κατά της ελονοσίας οδήγησε πρόσφατα τις κυβερνήσεις τους στην επαναφορά του (http://www.premiumtimesng.com/news/141150-african-countries-adopt-controversial-deadly-chemical-ddt-for-malaria-treatment.html). Όπως ήταν αναμενόμενο αυτό προκάλεσε πολλές αντιδράσεις από τις ανεπτυγμένες χώρες οι οποίες όμως φρόντισαν στο παρελθόν και εξαφάνισαν την ελονοσία και τον τύφο από την επικράτεια τους με τη χρήση του DDT.

Το DDΤ λοιπόν του οποίου η παραγωγή θα σταματήσει το 2017 είναι ένα νόμισμα με δύο πλευρές, την ευλογία της σωτηρίας ανθρωπίνων ζωών και την κατάρα της μόλυνσης του περιβάλλοντος. Ίσως υπάρχει τρόπος να χρησιμοποιηθεί, ώστε να είναι μόνο ευλογία, αλλά η «δαιμονοποίησή» του επί δεκαετίες κάνει το σύνολο σχεδόν της ανθρωπότητας «υστερικό» μόνο με το άκουσμα του ονόματός του.

Ο χειρισμός της παγκόσμιας κοινότητας στο θέμα του DDT αποτελεί περίτρανο παράδειγμα του τι γίνεται όταν κανείς δίνει σημασία στα τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα κατά το δοκούν.

Πηγή: Εργαστήριο Φυτοπροστασίας - ΤΕΙ Θεσσαλίας