Skip to main content
29 09 2016 | 09:23

Νέες προτεραιότητες Αγροτικής Ανάπτυξης έθεσε η Κομισιόν στο Κορκ

Νέες προτεραιότητες Αγροτικής Ανάπτυξης έθεσε η Κομισιόν στο Κορκ

Μέσα από ένα φιλόδοξο συνέδριο στο Κορκ της Ιρλανδίας, η Κομισιόν επικαιροποιεί τους στόχους του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης, ελπίζοντας ότι θα τους υιοθετήσουν οι πολιτικοί.

Πριν από 20 χρόνια, ένα συνέδριο στο Κορκ της Ιρλανδίας έθετε τις βάσεις για τα ευρωπαϊκά προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης όπως το Leader, που τα τελευταία χρόνια ξαναέδωσαν ζωή σε πολλές αγροτικές περιοχές. Η Διακήρυξη που προέκυψε από το συνέδριο εκείνο είχε τον τίτλο “Μια ζωντανή ύπαιθρος” και περιλάμβανε δέκα άξονες δράσης για την αγροτική ανάπτυξη.

Σήμερα που η ζωντάνια της υπαίθρου παραμένει ακόμη ζητούμενο, μια νέα Διακήρυξη του Κορκ έρχεται να συμπληρώσει την πρώτη και να ανανεώσει τις προτεραιότητες της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης. Ο τίτλος της είναι «Καλύτερη ζωή στις αγροτικές περιοχές». Και αυτό γιατί οι σύνεδροι στο Κορκ εν έτει 2016 αναγνώρισαν ότι η εγκατάλειψη της υπαίθρου δεν θα μπορέσει να αναστραφεί αν δεν βελτιωθεί κάθε πτυχή της ζωής στις αγροτικές περιοχές ώστε αυτή να μην υπολείπεται της ζωής στις πόλεις.

Παρότι στο Συνέδριο δεν πάρθηκαν αποφάσεις, οι περίπου 300 συμμετέχοντες κυρίως εκπρόσωποι εθνικών κυβερνητικών αρχών έκαναν σημαντικά βήματα για να διατυπώσουν τις αρχές μιας νέας λογικής για το μέλλον του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης. Το Συνέδριο του Κορκ ωστόσο είναι μια ευεπίφορη πρωτοβουλία της Κομισιόν που δείχνει ότι επιθυμεί να αναβαθμίσει το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης που από πολλούς θεωρείται ο φτωχός συγγενής της ΚΑΠ. Οι αναλύσεις για τις αδυναμίες και τις ανάγκες βελτίωσης του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης από τέσσερις ομάδες εργασίας, με τη συμμετοχή δεκάδων υπουργικών στελεχών από τα 28 κράτη μέλη (και την Ελλάδα που εκπροσωπήθηκε από τη την Αρχή του ΠΑΑ) έβαλαν για πρώτη φορά στο ίδιο τραπέζι της συζήτησης για τα αποτελέσματα και το σχεδιασμό του ΠΑΑ ένα τόσο μεγάλο αριθμό εκπροσώπων από χώρες της ΕΕ.

Σημειωτέον ότι Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2014-2020 ανέρχεται σε 161 δις ευρώ (άθροισμα της εθνικής και Κοινοτικής συγχρηματοδότησης) εκπροσωπώντας το 24% των συνολικών πόρων της ΚΑΠ. Η Κοινοτική συγχρηματοδότηση για το Ελληνικό Πρόγραμμα ανέρχεται σε 4,7 δισ. ευρώ για την περίοδο 2014-2020.

Δηλώσεις του Χόγκαν και του πρώην Επιτρόπου Γεωργίας Φίσλερ κατά την έναρξη

Σύμφωνα με τον Επίτροπο Γεωργίας Φιλ Χόγκαν και οικοδεσπότη του Συνεδρίου, οι προκλήσεις για την ευημερία των κατοίκων των αγροτικών περιοχών εξακολουθούν να είναι μεγάλες. Για τα 300 εκατομμύρια Ευρωπαίων που ζουν εκτός μεγάλων πόλεων η διχοτόμηση ανάμεσα στις αγροτικές και τις αστικές περιοχές παραμένει ισχυρή. Οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών αναγκάζονται έτσι να προσπαθούν παραπάνω και από τους κάτοικους των πόλεων για να βρουν εργασία ή ακόμη και να έχουν πρόσβαση σε βασικά αγαθά κι υπηρεσίες όπως σχολεία, νοσοκομεία αλλά κι υποδομές όπως τηλεπικοινωνίες, ενώ τα εισοδήματά τους παραμένουν σε αισθητά χαμηλότερο επίπεδο από τους κατοίκους των πόλεων.

Ωστόσο όπως επεσήμανε ο Επίτροπος Χόγκαν οι συνθήκες έχουν βελτιωθεί αισθητά χάρη στο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης που τα τελευταία 20 χρόνια σύνδεσε ευρύτερα την ευημερία των αγροτικών περιοχών με την αγροτική πολιτική μέσα από τη. Δημιουργία του Δεύτερου Πυλώνα της ΚΑΠ. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι τα πιο δημοφιλή μέτρα του ΠΑΑ στις χώρες του Νότου είναι οι επενδύσεις σε υλικές υποδομές και οι δράσεις για μειονεκτικές περιοχές που απορροφούν αντίστοιχα το 22,6% και 16,3% των πόρων του ΠΑΑ.

Ο Επίτροπος Χόγκαν επιπλέον εστίασε στη δύσκολη οικονομική συγκυρία που διέρχεται η Ένωση και τόνισε ότι σήμερα περισσότερο από ποτέ πρέπει να διασφαλιστεί η μέγιστη ανταπόδοση των πόρων του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης.‘Οφείλουμε να κάνουμε την καλύτερη δυνατή χρήση των δημόσιων πόρων και να ανταπεξέλθουμε στις ανάγκες των πολιτών. Σε αυτό το πλαίσιο είναι πολύ σημαντική η συνετή χρήση των φυσικών πόρων για να αυξήσουμε την παραγωγικότητα και να παράγουμε περισσότερα αγαθά με λιγότερα μέσα. Ενώ παράλληλα πρέπει να τεκμηριώσουμε ότι οι αγροτικές περιοχές μπορούν να συμβάλουν σημαντικά σε λύσεις για παγκόσμια αλλά και τοπικά ζητήματα όπως είναι για παράδειγμα η κλιματική αλλαγή’.

ΓΤΟ και Brexit

Ο Αυστριακής καταγωγής πρώην Επίτροπος Γεωργίας Φίσλερ, που θεωρείται και αρχιτέκτονας της δημιουργίας του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης ως τμήμα της ΚΑΠ επισήμανε ότι η Κοινοτική Πολιτική για την Αγροτική Ανάπτυξη σήμερα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τα 300 εκ πολιτών που διαμένουν εκτός μεγάλων πόλεων σύμφωνα με προβλέψεις που έχουν ανακοινωθεί αναμένεται να παραμείνουν σε αγροτικές περιοχές μόνο οι μισοί από τους σημερινούς κατοίκους. Το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης πρέπει να αντιμετωπίσει τους λόγους που συνεχίζουν να διώχνουν τους Ευρωπαίους από τις αγροτικές περιοχές, διαφορετικά, όπως διαπίστωσε ο Φίσλερ κινδυνεύει όχι μόνο η οικονομία αλλά και η δημοκρατική εκπροσώπηση των αγροτικών περιοχών. ‘Μια σημαντική μείωση στους πληθυσμούς των αγροτικών περιοχών ενέχει και πολιτικό κίνδυνο αφού σημαίνει την μείωση της διαπραγματευτικής τους δύναμης’, ανέφερε συγκεκριμμένα ο Φίσλερ.

Αλλά και οι ραγδαίες αλλαγές που έχουν συμβεί στην Ευρώπη κάνουν αναγκαία την ανανέωση του οράματος της Πολιτικής για την Αγροτική Ανάπτυξη. ‘Η Ευρώπη πλέον αποτελείται από 28 κράτη μέλη. Πριν το 2008 όλοι πιστεύαμε σε σταθερούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης που κανείς δεν περίμενε ότι θα ανατραπούν, ενώ τώρα παλεύουμε με τις συνέπειες της κρίσης. Επιπλέον ο όρος ‘Γενετικά μεταλλαγμένων οργανισμών’ δεν ήταν γνωστός αλλά ούτε είχε συμβεί και το Brexit’, ανέφερε ο Φίσλερ. Μάλιστα παρομοίασε το σταυροδρόμι της Αγροτικής Πολιτικής με εκείνο της βιομηχανικής επανάστασης όταν ‘ προκειμένου να επιβιώσουν οι αγροτικές περιοχές ενίσχυσαν τη συνεργασία και αν εφηύραν συνεταιρισμούς, έτσι βρισκόμαστε σήμερα σε ένα κομβικό σημείο όπου πρέπει να επιλέξουμε κατευθύνσεις γιατί οι προκλήσεις είναι δραματικές’.

Η σημασία του ίντερνετ

Η νέα διακήρυξη του Κορκ, θέτοντας ως στόχο μια “Καλύτερη ζωή στην ύπαιθρο”, περιλαμβάνει προτάσεις που εκ πρώτης φαντάζουν ότι λίγη σχέση έχουν με την αγροτική ανάπτυξη. Ειδική αναφορά γίνεται στη «γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος» που χωρίζει τις πόλεις από την ύπαιθρο, καθώς και στις αναπτυξιακές προοπτικές που μπορεί να προσφέρει η «συνδεσιμότητα και ψηφιοποίηση των αγροτικών περιοχών».

Σκόπιμα δεν χρησιμοποιήθηκε ο όρος «ευρυζωνικότητα» που είναι της μόδας, αφού η τεχνολογία τρέχει με άλματα και κατά πάσα πιθανότητα, το ευρυζωνικό ίντερνετ θα είναι ξεπερασμένο σε λίγα χρόνια.

Όπως επισημάνθηκε στη σύσκεψη του Κορκ, το γρήγορο ίντερνετ είναι αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη ώστε οι αγρότες να συνδεθούν με την αγορά. Το ψηφιακό χάσμα όμως πρέπει να γεφυρωθεί αν μη τι άλλο ώστε οι αγροτικές περιοχές να καταστούν πιο ελκυστικές για τους νέους. Όπως ανέφερε χαριτολογώντας ο Χάινο φον Μάγιερ του ΟΟΣΑ, «τα παιδιά που επισκέπτονται τους παππούδες στο χωριό, αν δεν έχουν καλή σύνδεση στο ίντερνετ, θέλουν να επιστρέψουν αμέσως στην πόλη».

Η νέα Διακήρυξη του Κορκ κάνει ιδιαίτερη αναφορά στην εξασφάλιση «ποιότητας ζωής στην ύπαιθρο», μέσα από πολιτικές που «θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των νέων της υπαίθρου για διαφοροποιημένη, καλά αμειβόμενη εργασία και να διευκολύνουν την ανανέωση των γενεών».

«Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι αγροτικές περιοχές και κοινότητες (η ύπαιθρος, τα αγροκτήματα, τα χωριά και οι κωμοπόλεις) θα παραμείνουν ελκυστικά μέρη για να ζει και να εργάζεται κανείς, ενισχύοντας την πρόσβαση στις υπηρεσίες και τις ευκαιρίες για τους κατοίκους της υπαίθρου», αναφέρει το κείμενο.

Με βάση τα ανωτέρω, αναμένεται τα επόμενα χρόνια να δούμε η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης να δίνει έμφαση στη χρηματοδότηση όχι μόνο ψηφιακών δικτύων, αλλά και έργων που μπορούν να συνεισφέρουν στο να καταστεί η ύπαιθρος πιο ελκυστικός τόπος διαμονής για τους νέους, από πολιτιστικές και αθλητικές υποδομές μέχρι υποδομές υγείας και εκπαίδευσης.

Από το εργαστήριο στο χωράφι

Μια ολόκληρη παράγραφος αφιερώνεται στην καινοτομία και στην κατάρτιση των αγροτών «προκειμένου να αξιοποιήσουν πλήρως την πρόοδο που συντελείται στην έρευνα» . Κοινή διαπίστωση είναι ότι οι επιστημονικές ανακαλύψεις και οι καινοτομίες πολλές φορές μένουν κλεισμένες στα εργαστήρια και δεν φτάνουν τον αγρότη. Για αυτό «απαιτείται η πολιτική να εστιάσει περισσότερο στην κοινωνική καινοτομία, τη μάθηση, την εκπαίδευση, τη συμβουλευτική και την επαγγελματική κατάρτιση ώστε να αναπτυχθούν οι απαραίτητες δεξιότητες». Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τη δημιουργία δικτύων και συνεργασιών ανάμεσα στους αγρότες και τις επιχειρήσεις, την κοινωνία των πολιτών και τους ερευνητές.

Η ταυτότητα της υπαίθρου

Μία νέα έννοια που εισάγει η Διακήρυξη του Κορκ είναι η «ταυτότητα της υπαίθρου». Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Οι αγροτικές περιοχές θα πρέπει να αξιοποιήσουν την ταυτότητα και το δυναμισμό της υπαίθρου μέσα από την εφαρμογή ολοκληρωμένων στρατηγικών».

Στη σύσκεψη επισημάνθηκε ότι η ευρωπαϊκή ύπαιθρος είναι μια κιβωτός όπου φυλάσσεται ένας τεράστιος πλούτος βιοποικιλότητας, τοπίων, καλλιεργητικών πρακτικών, αρχιτεκτονικής, παραδόσεων…. Ο πλούτος αυτός πρέπει να αναδειχτεί όχι μόνο για να προσδώσει προστιθέμενη αξία στα αγροτικά προϊόντα και να προσελκύσει τουρίστες, αλλά και για να καταστήσει την ύπαιθρο και τον αγροτικό τρόπο ζωής ελκυστικά για τους ίδιους της τους κατοίκους. Η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης «θα πρέπει να προσδώσει αξία στην ταυτότητα της υπαίθρου», στηρίζοντας όχι μόνο πολιτιστικές δράσεις, αλλά και ένα ολοκληρωμένο branding για τη ζωή στην ύπαιθρο.

Σε σχέση με τη Διακήρυξη του 1996, όπου γινόταν μόνο μια αναφορά στο περιβάλλον σε μια γενικότερη παράγραφο για τη «βιωσιμότητα», τρεις από τις δέκα παραγράφους της νέας διακήρυξης του 2016 αναφέρονται στο περιβάλλον, τη διαχείριση των φυσικών πόρων και την κλιματική αλλαγή. Οι αγρότες περιγράφονται ως διαχειριστές του αγροτικού περιβάλλοντος, που παρέχουν «δημόσια αγαθά» όπως η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η προστασία των υδάτινων πόρων και του εδάφους και «διαφύλαξη του φυσικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος» στο σύνολο της κοινωνίας. Αυτή η ιδιότητα των αγροτών αναμένεται να αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη σημασία τα επόμενα χρόνια, καθώς η κλιματική αλλαγή εντείνεται και οι φυσικοί πόροι εξαντλούνται.

Τέλος η νέα Διακήρυξη του Κορκ κάνει ιδιαίτερη αναφορά στη βελτίωση της «αγροτικής διακυβέρνησης». Προβλέπεται η παροχή τεχνικής βοήθειας, κατάρτισης και χρηματοδότησης σε τοπικές αρχές και συλλογικότητες του αγροτικού τομέα για την πραγματοποίηση πολιτικών που θα αποφασίζονται σε τοπικό επίπεδο.

Η απλοποίηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, που αποτελούσε έναν από τους 10 στόχους της πρώτης διακήρυξης του Κορκ, πριν από 20 χρόνια, επαναλαμβάνεται και στη νέα Διακήρυξη καταδεικνύοντας ότι η προσπάθεια απλοποίησης ως τώρα όχι μόνο δεν είχε αποτέλεσμα, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις η ευελιξία και η στόχευση στις εθνικές και τοπικές ανάγκες κατέστησαν την αγροτική πολιτική ακόμη πιο πολύπλοκη και ακατανόητη για όλους τους εμπλεκόμενους.

Αντιπαράθεση της Επιτροπής με περιβαλλοντικές ΜΚΟ στα παρασκήνια του Κορκ

Το Συνέδριο του Κορκ έδωσε βήμα για την εξέλιξη της κινητοποίησης περιβαλλοντικών οργανώσεων για την αξιολόγηση της ΚΑΠ σύμφωνα με το λεγόμενο ‘Fitness Check’, στο οποίο αρνείται να ενδώσει ως σήμερα ο Επίτροπος Χόγκαν. Συνασπισμός περιβαλλοντικών οργανώσεων που αποτελείται από τους BirdLife Europe, CEE Web for Biodiversity και European Environment Bureau επανέλαβαν λίγο πριν την έναρξη του Συνεδρίου αίτημα για την αξιολόγηση της ΚΑΠ στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αναθεώρησης των μεταρρυθμίσεων 2014-2020 για να διαπιστωθεί αν η ΚΑΠ έχει σημαντικά αποτελέσματα. Η Ευρωπαική Ένωση προβλέπει τη δυνατότητα έ στα πλαίσια του έργου της πλατφόρμας REFIT προκειμένου να γίνει αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη η Κοινοτική νομοθεσία.

Ο συνασπισμός περιβαλλοντικών ΜΚΟ τεκμηριώνει την ανάγκη για αξιολόγηση της ΚΑΠ παραθέτοντας ως επιχειρήματα τις απώλειες της βιοποικιλότητας, προβληματισμούς για την απόδοση των μέτρων πρασινίσματος αλλά και την συνεχιζόμενη εντατικοποίηση της γεωργίας.

Από την πλευρά του ο Επίτροπος Χόγκαν εμμένει στη θέση του ότι η αξιολόγηση της ΚΑΠ θα γίνει στα πλαίσια της ενδιάμεσης αναθεώρησης που θα θέσει τα συμπεράσματα της υπ’ όψιν του Συμβουλίου της ΕΕ και του Ευρω-Κοινοβουλίου μέσα στο 2018.

Σοφία Σπύρου και Λεωνίδας Κουρμαδάς