Skip to main content
22 12 2016 | 08:42

Αναβιώνει η κρητική υφαντική τέχνη

Αναβιώνει η κρητική υφαντική τέχνη

Μια σημαντική πρωτοβουλία βρίσκεται σε εξέλιξη, η οποία αφορά στην αναβίωση των διαδικασιών παραγωγής κρητικού μαλλιού ύφανσης και βεβαίως της αξιοποίησης του στον παραδοσιακό αργαλειό.

Με πρωτοβουλία του «Πανεπιστημίου των Ορέων» έχει ήδη ξεκινήσει μια σημαντική κίνηση για να ξαναγίνει καθημερινή πρακτική της γυναίκας της Κρήτης και όχι μόνο, η παραγωγή παραδοσιακών κρητικών υφαντών.

Είδη, η προσπάθεια αυτή έχει βρει φανατικούς υποστηρικτές σε ολόκληρο το νησί και ταυτόχρονα έχει αναδειχθεί σε μια εξαιρετική εναλλακτική πρόταση, η οποία αφορά την στήριξη της τοπικής οικονομίας μέσα από μικρές οικοτεχνικές μονάδες, που μπορούν να αναπτυχθούν παντού.

Στην Κράνα Μυλοποτάμου, έδρα του «Πανεπιστημίου των Ορέων», έγινε την περασμένη Δευτέρα μια συνάντηση ανθρώπων από όλες τις γωνιές της Κρήτης, κατά τη διάρκεια της οποίας «μπήκε ο σπόρος» για μια νέα εποχή στην Κρητική υφαντική.

Τι συμβαίνει σήμερα

Η αξιοποίηση του μαλλιού των προβάτων και η παραγωγή κλωστής από λινάρι και μεταξοσκώληκα, όχι μόνο αποτελούν ξεχασμένες τεχνικές στις ημέρες μας, αλλά είναι εντελώς άγνωστες στις νέες γενιές.

Η ρόκα, το αδράχτι, η ανέμη, ακόμα και ο αργαλειός, αποτελούν, πλέον, μουσειακά αντικείμενα όπως και τα παραδοσιακά Κρητικά υφαντά!

Διότι Κρητικό Υφαντό δεν μπορεί να νοηθεί οποιοδήποτε πανί έχει δημιουργηθεί με διαφορετικό νήμα από αυτό που παράγεται στο νησί μας. Δεν μπορεί να είναι παραδοσιακή πατανία ή πετσέτα ή οποιοδήποτε άλλο ύφασμα παρά μόνο εκείνο, που  έχει υφανθεί με νήματα από μαλλί ντόπιων προβάτων ή από κλωστές που προήλθαν από τις παραδοσιακές μεθόδους επεξεργασίας του λιναριού ή του κουκουλιού του μεταξοσκώληκα που καλλιεργήθηκαν στην Κρήτη. Η χρήση μαλλιών εισαγωγής, προφανώς, και δεν δίδει γνήσιο Κρητικό πανί γιατί τα Κρητικά νήματα είναι εντελώς διαφορετικά όπως διαφορετικό είναι το νήμα κάθε άλλης περιοχής της χώρας ή του κόσμου αφού επηρεάζεται από τις εδαφολογικές και κλιματολογικές συνθήκες κάθε τόπου.

Σήμερα, λοιπόν, η Κρητική υφαντική και πλεκτική τέχνη έχουν ελαχιστοποιηθεί ή και εξαφανιστεί και η αναβίωση τους μπορεί να σημάνει ακόμα ένα δρόμο διασύνδεσης της πολιτιστικής μας κουλτούρας με την τουριστική και οικονομική ανάκαμψη και εξέλιξη.

«Αποστολή Πηνελόπη Gandhi»

Όλη αυτή η προσπάθεια γίνεται στο πλαίσιο της δράσης «Αποστολή Πηνελόπη Gandhi».

Το όνομα στην δράση αυτή έχει δοθεί από το Πανεπιστήμιο των Ορεών γιατί η Πηνελόπη είναι η κατεξοχήν υφάντρα της αρχαιότητας, που έζησε όλη τη ζωή της (τουλάχιστον την ομηρική) μέσα από ένα υφαντικό εργαστήρι. Μέσα από εκεί έδειξε την πίστη της, την αγάπη της και τις πολύπλευρες και πολυμήχανες σκέψεις της. Εκεί ξεδίπλωσε τις πράξεις και τα συναισθήματα της, αναμένοντας καρτερικά τον Οδυσσέα.

Ο Mahatma Gandhi, διότι η αγάπη του μεγάλου Ινδού και η προσωπική του εμπλοκή και ενασχόληση με την Υφαντική, υποδηλώνει μία κοινωνική στάση ενάντια στην ομοιομορφία και την αποξένωση από το πρώτο αγαθό που τυλίγει τον εαυτό μας, το ύφασμα.

Ο Gandhi μας φέρνει από την Πηνελόπη στη σύγχρονη εποχή και τη νικηφόρο αντίσταση στη βία. Με την επιμονή του να φτιάχνει μόνος του τα ενδύματά του, κατέστησε την κατασκευή κλωστής και τον «κλώθοντα» εαυτό του,  σύμβολο της αντίστασης των Ινδών στην αγγλική κυριαρχία, η οποία μέσω της εκβιομηχάνισης και της υφαρπαγής του βαμβακιού, υποβάθμισε, κατέκτησε και ταπείνωσε την Ινδία.

Η Αποστολή Πηνελόπη Gandhi  είναι πρωτοπόρος δράση του Πανεπιστημίου των Ορέων καθώς εδώ και 10 χρόνια, τεκμηριώνει, αξιοποιεί, διαφυλάττει και προβάλει τον πλούτο της Υφαντικής.

Στο πλαίσιο αυτό δημιουργεί Κοσμητείες – Εστίες Υφαντικής σε όλη την Ελλάδα, καταγράφει και βιντεοσκοπεί συναντήσεις με τις αει-φάντριες μαστόρισσες, τεχνικές ύφανσης, εργαλεία, υφάσματα, ξόμπλια και μοτίβα.

Μέσα από τη δράση της παρεμβαίνει δημιουργικά, στην κοινωνία αναπτύσσοντας οικονομίες μικρής κλίμακας-μεγάλης αξίας και νέες οικοτεχνικές μορφές παραγωγής.

Επίσης επαναδιεθνοποιεί τον ελληνικό και κρητικό πολιτισμό, συνδεόμενη με μεγάλα φόρα του κόσμου του πολιτισμού, της τέχνης και της επιστήμης, εντάσσοντας την  Κρητική υφαντική τέχνη στον εθνικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.

Στο πλαίσιο αυτό σπέρνει λινάρι, παράγει μετάξι, επεξεργάζεται μαλλί, παράγει χειροποίητα νήματα.

Βάφει με φυσικές, φυτικές και ορυκτές βαφές και πορφύρα, ως συνέχεια πιστή των πράξεων που έκαναν οι γυναίκες της Κρήτης από την εποχή του Μίνωα.

Δημιουργεί αριθμημένα, ιστορικά πιστοποιημένα υφαντά και υφάσματα και αναπλάθει υφαντά που απεικονίζονται σε μινωικά αγγεία, τα οποία θα προωθηθούν στη διεθνή αγορά, σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές.

Παράλληλα, επιστήμονες διαφόρων γνωστικών αντικειμένων, διδάσκουν στα παιδιά των σχολείων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, την τέχνη της Υφαντικής, την οποία η Αποστολή μας έχει επιτύχει να εντάξει ως μάθημα επιλογής στην ευέλικτη ζώνη σπουδών, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας.

Η φιλοσοφία

Η ομάδα της Αποστολής, ενθαρρύνει τους ανθρώπους της Κρήτης να ξαναπιάσουν το νήμα της πανάρχαιας, θεϊκής αυτής τέχνης, ως στοιχείο που συμφιλιώνει και συνενώνει τους ανθρώπους με τον εαυτό τους, με τη φύση και με τους συνανθρώπους τους, όχι μόνο στην Κρήτη, αλλά και σ΄όλη την οικουμένη.

Για τούτο, η φιλοσοφία της Αποστολής Πηνελόπη Gandhi, δεν εξαντλείται μόνο στην προσπάθεια της αναβίωσης μιας τέχνης που έχει εγκαταλειφθεί και τείνει να ξεχαστεί. Επιδιώκει την επανεκτίμηση της Ιερής τέχνης της υφαντικής, την ανάδειξή της σε όλες τις διαστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης, καθώς και την επαναφορά της σε σύγχρονο δημιουργικό και παραγωγικό πεδίο, όσο ακόμη ζουν και γνωρίζουν για την υφαντική τέχνη, τα κάλλιστα μυστικά της, οι παλαιοί υπηρέτες της.

Η ομάδα της Αποστολής Πηνελόπη Gandhi, υποστηρίζεται από υφάντριες αλλά και γνώστες του πολιτισμού του Κρητικού Αργαστηριού, καθώς και πολλούς εθελοντές.

Πλαισιώνεται από πρόσωπα διεθνούς κύρους, της επιστήμης και της τέχνης. Πολύτιμοι αρωγοί είναι έλληνες καθηγητές πανεπιστημίων και πολύ σημαντικές ακαδημαϊκές προσωπικότητες της Ευρώπης και της Αμερικής. Επίσης, το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Πολυτεχνείο Κρήτης – Αρχιτεκτονική σχολή, το ΤΕΙ Κρήτης – Γεωπονική σχολή, όλοι οι Δήμοι και τα σχολεία της Κρήτης το Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, το Μουσείο Μπενάκη, το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, το Ευρωπαϊκό Σχολείο Ηρακλείου, σημαντικές προσωπικότητες της λαϊκής βιωματικής γνώσης και  του πνεύματος. Συνδέεται και συνεργάζεται με γυναίκες σημαντικού επιστημονικού και κοινωνικού κύρους από την Παλαιστίνη, την Περσία και την Ινδία.

Εμπνεύστρια και συντονίστρια της Αποστολής είναι η κ. Βαρβάρα Τερζάκη – Παλλήκαρη.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων

Η Αποστολή Πηνελόπη Gandhi, είναι μια από τις δράσεις του Πανεπιστημίου των Ορέων, το οποίο είναι επίσημο μέλος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών – Mountain Partnership, FAO. Πρόεδρος του είναι ο καθηγητής του Π.Κ. και πρώην Πρύτανης κ. Ιωάννης Παλήκαρης.

Είναι εθελοντική, μη κερδοσκοπική και μη επιχορηγούμενη οργάνωση, η οποία ιδρύθηκε το 2007 στην Κρήτη, από τον καθηγητή Οφθαλμολογίας κ. Ιωάννη Παλλήκαρη,  καθηγητές του Πανεπιστημίου Κρήτης και από μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού, διανοούμενους, τεχνίτες, κτηνοτρόφους, γεωργούς και μαστόρους του λαϊκού βίου της Κρήτης, με στόχο την διαφύλαξη και τη μελέτη του τρόπου ζωής των ορεινών κοινοτήτων.

Πηγή: Μανούσος Κλάδος, rethemnosnews.gr