Skip to main content
06 04 2017 | 12:35

Κορινθιακή σταφίδα: Από την εποχή της απόλυτης ακμής, στην περίοδο των εξεγέρσεων και της εγκατάλειψης

Κορινθιακή σταφίδα: Από την εποχή της απόλυτης ακμής, στην περίοδο των εξεγέρσεων και της εγκατάλειψης

Τη διαχρονική ιστορία της κορινθιακής σταφίδας, που είναι συνυφασμένη με την ιστορία της νεότερης Ελλάδας, παρακολουθήσαμε κατά την εκδήλωση του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς στις 31 Μαρτίου, με την προβολή δύο θεματικών ταινιών:

  • "Μαυρομάτα" του Δημήτρη Σπύρου
  • "Σταφίδα η Χρυσοφόρος" της Δήμητρας Ζήρου

Παράλληλα στην αίθουσα προβολών υπήρχε μικρή έκθεση αρχειακού υλικού. Η έναρξη της ημερίδας έγινε από την προϊσταμένη Υπηρεσίας Ιστορικού Αρχείου του Ιδρύματος, Ελένη Μπενέκη, με την εξής εισαγωγική εισήγηση:

"Κεντρικός καταστατικός στόχος του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς είναι η μελέτη βασικών παραγωγικών κλάδων και προϊόντων της χώρας μας και η ανάδειξη της τοπικής παραγωγικής ιστορίας της, με την ελπίδα επιπλέον να αναζητηθούν ίσως νέες λύσεις στις παραδοσιακές κατευθύνσεις. Στο πλαίσιο αυτό, οργανώνεται σήμερα από το Ιστορικό Αρχείο του ΠΙΟΠ ημερίδα στην οποία δώσαμε τον τίτλο «σταφίδα, ιστορία και κληρονομιά ενός προϊόντος».

Η ανάπτυξη της καλλιέργειας, η εμπορική προώθηση, ο υλικός πλούτος που παρήχθη κατά την ακμή της και η σταφιδική κρίση, όπως έμεινε γνωστή στην ιστορία της ελληνικής οικονομίας, ανέδειξαν τη σταφίδα σε προϊόν με κεντρικό ρόλο στην οικονομία της Ελλάδας στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Το πιο προσοδοφόρο αγροτικό προϊόν της ελληνικής οικονομίας τον 19ο αιώνα συνδέθηκε με θεωρίες ανάπτυξης, οικονομικής μεγέθυνσης, συγκυρίας και κοινωνικής διαφοροποίησης. Η υπερτοπική παρέμβαση, ανεξάρτητα από τα αποτελέσματά της, ήταν ευρηματική και επιχειρηματικά προσανατολισμένη προς την καθετοποίηση της αγροτικής παραγωγής με την οινοποιία και την οινοπνευματοποιία. Η λύση στη διάθεση της σταφιδικής παραγωγής ήρθε με το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο που άλλαξε συνολικά τους όρους και τις συνθήκες της οικονομίας, αλλά και με τη φυσική γήρανση των ίδιων των σταφιδαμπέλων.

Τη διαχρονική ιστορία του προϊόντος θα φωτίσει η προβολή δύο τεκμηριωτικών ταινιών, παρουσία των σκηνοθετών τους:

- Η μαυρομάτα (1994, 69’), του Δημήτρη Σπύρου, αφορά τη μαύρη κορινθιακή σταφίδα και εστιάζει στη διάδοση του προϊόντος στο πέρασμα του χρόνου, όπως αυτή συνέβαλε στην κοινωνική και πολιτιστική εξέλιξη της δυτικής Πελοποννήσου. 

- Σταφίδα η Χρυσοφόρος (2006, 27’) της Δήμητρας Ζήρου (σειρά Φωτόσφαιρα), μια περιήγηση στους χώρους και τους χρόνους της σταφίδας, τις αποθήκες και τα αρχοντικά των σταφιδεμπόρων και μια συνάντηση με τους ανθρώπους της σταφίδας, που μιλούν με συγκίνηση για τον παρελθόντα πλούτο, ενώ οι νεότεροι κάνουν σχέδια για το μέλλον.

Ενδιαμέσως, το αναγκαίο ιστορικό πλαίσιο θα θέσει ο μελετητής του θέματος, ιστορικός οικονομικής ιστορίας Αλέξης Φραγκιάδης, σε παρέμβασή του με τίτλο «Η κορινθιακή σταφίδα και οι απαρχές της σύγχρονης οικονομικής ανάπτυξης στην Ελλάδα».

Καθώς συνηθίζουμε να συνδυάζουμε τα ερεθίσματα που παρέχονται στο γενικό κοινό, κεντρική στόχευση του Ιστορικού Αρχείου ΠΙΟΠ, προετοιμάστηκε μια μικρή έκθεση αρχειακού υλικού από τις συλλογές μας, συγκεκριμένα το Αρχείο της Αγροτικής Τραπέζης της Ελλάδος κατά τον Μεσοπόλεμο. Η κυβέρνηση Γ. Θεοτόκη, στην προσπάθειά της να αντιμετωπίσει τη σταφιδική κρίση, είχε ιδρύσει το 1899 τη Σταφιδική Τράπεζα για να εξασφαλίσει οικονομική ρευστότητα. Τη «Σταφιδική Τράπεζα» διαδέχτηκε, το 1905, η «Προνομιούχος Εταιρία προς προστασίαν της παραγωγής και εμπορίας της σταφίδος». Το 1924 το Κράτος εξαγόρασε την «Ενιαία» και ενέπλεξε στο ζήτημα την Εθνική Τράπεζα (1924-1925). Από το 1929, η Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος, ως αποκλειστικός φορέας άσκησης της αγροτικής πίστης, συνέβαλε σημαντικά στη σταφιδική διαχείριση. Σε στενή συνεργασία με τις γεωργικές υπηρεσίες, η ATE ήταν εξουσιοδοτημένη να θέτει σε εφαρμογή το γεωργικό πρόγραμμα του κράτους με απώτερο στόχο την ανάπτυξη της εθνικής παραγωγής. Η επιλογή του Κωνσταντίνου Γόντικα στη θέση του πρώτου ουσιαστικά Διοικητή της (1930-1935) αποδεικνύει την ιδιαίτερη σημασία της σταφίδας. Έχοντας διατελέσει Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής για την προστασία της καλλιέργειας και εξαγωγής της σταφίδας και της οινοπαραγωγής, ο Κ. Γόντικας γνώριζε καλά τα πράγματα και είχε ως βασική του επιδίωξη την επίλυση του σταφιδικού ζητήματος σε όλη τη διάρκεια της πολιτικής του καριέρας. Στο προσωπικό του αρχείο, που περιέχεται στις συλλογές μας, εντοπίζονται πλήθος μελετών για τη σταφιδική κρίση και συναφών δημοσιευμάτων της εποχής, μέρος των οποίων εκτίθενται σήμερα εδώ.

Ευχαριστούμε πολύ τους συμβάλλοντες, τους σκηνοθέτες των ταινιών και τους συναδέλφους στο Ι.Α. ΠΙΟΠ που προετοίμασαν σε σύντομο χρονικό διάστημα την έκθεσή μας κι εργάζονται για την πραγματοποίηση της αποψινής δράσης μας."